Με Τα Μάτια Ενός Τεχνοκράτη

Επιμέλεια: Φρουζάκης Θεοχάρης (frouzakis@moneyworld.gr)

Πηγή Δεδομένων: IronFX

 

 

 

 

 

 

Ισοζύγιο Πληρωμών

Το ισοζύγιο πληρωμών καταγράφει όλες τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές μεταξύ μίας χώρας και του υπόλοιπου κόσμου. Αυτές οι συναλλαγές περιλαμβάνουν πληρωμές για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές της χώρας, χρηματοοικονομικές μεταφορές και κεφαλαιακές ροές εντός και εκτός της χώρας. Είναι ένας από τους κυριότερους παράγοντες στον προσδιορισμό της συναλλαγματικής ισοτιμίας της χώρας. Αυτό διότι, αν εισρέουν στη χώρα περισσότερα χρήματα από όσα εκρέουν, ως αποτέλεσμα θα υπάρχει μεγαλύτερη ζήτηση για το νόμισμα της χώρας από την προσφορά και η ισοτιμία του νομίσματος θα κινείται ανοδικά. Αντίθετα, αν οι εκροές χρήματος από την χώρα είναι περισσότερες από τις εισροές, περισσότερος κόσμος προσπαθεί να πουλήσει το νόμισμα της χώρας από όσους επιθυμούν να το αγοράσουν, και έτσι η ισοτιμία του νομίσματος κινείται πτωτικά. Το ισοζύγιο πληρωμών διαχωρίζεται διεθνώς σε δύο βασικές κατηγορίες:

  • Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών: πληρωμές από το εξωτερικό και πληρωμές προς το εξωτερικό από τη χώρα.
  • Το ισοζύγιο κεφαλαίων: αλλαγές στην κυριότητα των κεφαλαίων από χώρα σε χώρα.

Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών περιλαμβάνει όλα τα έξοδα και τα έσοδα μεταξύ μίας χώρας και του υπόλοιπου κόσμου. Χωρίζεται σε δύο κατηγορίες.

Το εμπορικό ισοζύγιο το οποίο αποτελείται από τις εξαγωγές μείων τις εισαγωγές. Οπότε, όταν για παράδειγμα η Ιαπωνία εξάγει αυτοκίνητα και εισάγει σόγια, αυτό αυξάνει είτε το εμπορικό πλεόνασμα (οι εξαγωγές είναι μεγαλύτερες από τις εισαγωγές) είτε το εμπορικό έλλειμμα (οι εξαγωγές είναι μικρότερες από τις εισαγωγές).

Το ισοζύγιο υπηρεσιών το οποίο αποτελείται από το εμπόριο των υπηρεσιών ή αλλιώς των άυλων αγαθών. Για παράδειγμα, αν κάποιος από την Γαλλία αγοράσει ένα ασφαλιστικό προϊόν από τους Lloyd’s του Λονδίνου στο Ηνωμένο Βασίλειο, αυτό προσμετράται ως εξαγωγή στο Ηνωμένο Βασίλειο ακόμα και αν δεν έγινε η αποστολή κάποιου αγαθού. Το ίδιο συμβαίνει και με τον τουρισμό. Όταν ένας τουρίστας περνά το χρόνο του ξοδεύοντας κάποια χρήματα σε μία ξένη χώρα, αυτό μετρά ως εξαγωγή υπηρεσίας.

Μία ερώτηση: Όταν αγοράζεις ένα βιβλίο από το amazon.com στις ΗΠΑ, αποτελεί συναλλαγή του εμπορικού ισοζυγίου, αν όμως κατεβάσεις το e-book τότε που προσμετράται;

Εμπορικό Ισοζύγιο + Ισοζύγιο Υπηρεσιών = Εμπορικό Ισοζύγιο Αγαθών και Υπηρεσιών

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών περιέχει κάποιες βραχυπρόθεσμες χρηματοοικονομικές συναλλαγές. Αυτές είναι:

1. Ισοζύγιο επενδυτικών εσόδων. Το ισοζύγιο επενδυτικών εσόδων περιλαμβάνει πληρωμές τόκων ομολόγων και μερίσματα μετοχών που έχουν εκδοθεί από εκδότες του εξωτερικού. Για παράδειγμα, όταν κάποιος στην Ιαπωνία πληρώνεται τους τόκους για ένα ομόλογο των ΗΠΑ που κατέχει, αυτό μετράται ως εισαγωγή επενδυτικών εσόδων στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Άλλες πηγές επενδυτικών εσόδων περιλαμβάνουν έσοδα που πραγματοποιούνται από άμεσες επενδύσεις στο εξωτερικό, όπως η ενοικίαση ενός ακινήτου στο εξωτερικό ή μερίσματα από μία θυγατρική στο εξωτερικό. Το αν το ισοζύγιο επενδυτικών εσόδων μίας χώρας θα παρουσιάζει πλεόνασμα ή έλλειμμα βασίζεται στο καθαρό σύνολο των κεφαλαίων που κατέχει η χώρα στο εξωτερικό (δηλαδή αν οι κάτοικοι της χώρας κατέχουν περισσότερα κεφάλαια στο εξωτερικό ή οι κάτοικοι του εξωτερικού κατέχουν περισσότερα κεφάλαια εντός της χώρας. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ έχουν πλεόνασμα στο ισοζύγιο επενδυτικών εσόδων παρά το ότι κάτοικοι του εξωτερικού κατέχουν τεράστιο αριθμό ομολόγων και κεφαλαίων στις ΗΠΑ, διότι η χώρα έχει αντίστοιχα μεγαλύτερες ιδιοκτησίες στο εξωτερικό όπως εργοστάσια.

2. Ισοζύγιο εισοδημάτων. Αποτελείται από τους μισθούς των κατοίκων της χώρας στο εξωτερικό όταν αυτοί εργάστηκαν εκεί για διάστημα μικρότερο του ενός έτους.

3. Ισοζύγιο τρεχουσών μεταβιβάσεων. Οι τρέχουσες μεταβιβάσεις ορίζονται ως οι μεταβιβάσεις εισοδήματος μεταξύ κατοίκων της χώρας και κατοίκων του υπόλοιπου κόσμου που δεν περιλαμβάνουν διατάξεις επανείσπραξης. Αυτές περιλαμβάνουν πληρωμές νοσοκομειακής περίθαλψης, δωρεές, συντάξεις και αποστολές χρημάτων από εργαζόμενους στο εξωτερικό πίσω στο σπίτι (γνωστά ως εμβάσματα ξένων εργαζομένων). Το τελευταίο είναι σχετικά σημαντικό για χώρες οι οποίες έχουν μεγάλο αριθμό των πολιτών τους που εργάζονται στο εξωτερικό (όπως οι Φιλιππίνες και η Ταϊλάνδη).

Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών = Ισοζύγιο Αγαθών και Υπηρεσιών + Ισοζύγιο Επενδυτικών Εισοδημάτων + Ισοζύγιο Εισοδημάτων + Ισοζύγιο Τρεχουσών Μεταβιβάσεων.

Αν τα έσοδα μίας χώρας από αυτές τις πηγές είναι περισσότερα από τα έξοδα, τότε η χώρα παρουσιάζει πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Αντίθετα αν τα έξοδα των πιο πάνω παραγόντων είναι περισσότερα από τα έσοδα, τότε η χώρα παρουσιάζει έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Ισοζύγιο Κεφαλαίων

Ενώ το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αποτελείται από έσοδα και έξοδα, το ισοζύγιο κεφαλαίων αντιπροσωπεύει αλλαγές στην εθνική κυριότητα των κεφαλαίων. Οπότε οι συναλλαγές σε αυτό το μέρος του ισοζυγίου πληρωμών είναι συνήθως μακροπρόθεσμες επενδύσεις.

Ενώ υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι οργάνωσης του ισοζυγίου κεφαλαίων, θα χρησιμοποιήσουμε την ορολογία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η οποία χωρίζει το ισοζύγιο κεφαλαίων σε δύο μέρη, το ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών και το ισοζύγιο συναλλαγματικών αποθεμάτων.

Ισοζύγιο Χρηματοοικονομικών Συναλλαγών = Ξένες Άμεσες Επενδύσεις + Επενδύσεις Χαρτοφυλακίου + Λοιπές Επενδύσεις

Οι ξένες άμεσες επενδύσεις αποτελούν αγορές κτιρίων, εργοστασιακού εξοπλισμού, εργοστασίων ή ολόκληρων εταιριών. Για παράδειγμα, όταν μία εταιρία των ΗΠΑ εγκαθιστά λειτουργίες της στην Κίνα, αυτό αποτελεί ξένη άμεση επένδυση (κάτι το οποίο αποτελεί μία μεγάλη κατηγορία για την Κίνα: $605 δις το 2012) το οποίο είναι μία εισροή κεφαλαίων στη χώρα στόχο και εκροή κεφαλαίων από την χώρα καταγωγής. Προσέξτε ότι οποιοδήποτε κέρδος καταγράφει μία τέτοια επένδυση στο μέλλον θα καταγραφεί στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Οι επενδύσεις χαρτοφυλακίου αποτελούν αγορές μετοχών και ομολόγων με περίοδο ωρίμανσης μεγαλύτερη του έτους. Οπότε όταν ένας Ιάπωνας αγοράζει ξένα ομόλογα, λαμβάνεται υπ’ όψη ως εκροή κεφαλαίων επενδύσεων χαρτοφυλακίου από την Ιαπωνία και εισροή κεφαλαίων στην Αυστραλία, στην Ευρωζώνη ή οποιασδήποτε χώρας ομόλογο αγοράσει. Και πάλι οποιοδήποτε μέρισμα ή τόκος πληρωθεί στο μέλλον από τις επενδύσεις αυτές καταγράφεται στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών.

Οι άλλες επενδύσεις περιλαμβάνουν δάνεια, τραπεζικές καταθέσεις και παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα όπως options και συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης.

Πλεόνασμα στο ισοζύγιο κεφαλαίων σημαίνει ότι εισρέουν κεφάλαια ξένων επενδύσεων στη χώρα ενώ το έλλειμμα υποδεικνύει ότι κεφάλαια ξένων επενδύσεων εκρέουν από την χώρα.

Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και το ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών αναφέρονται ως το βασικό ισοζύγιο.

Κάθε χώρα πρέπει να πληρώνει τα έξοδά της. Έτσι, αν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών μίας χώρας παρουσιάζει έλλειμμα (για παράδειγμα, αν οι εισαγωγές της είναι περισσότερες από τις εξαγωγές), τότε το ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών πρέπει να είναι πλεονασματικό έτσι ώστε να αποκτά αρκετό συνάλλαγμα ώστε να πληρώσει τα έξοδά της. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να προσελκύσει αρκετές επενδύσεις από ξένους επενδυτές, συχνά πληρώνοντας υψηλότερο επιτόκιο από άλλες χώρες, έτσι ώστε να έχει ένα πλεόνασμα στο ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών που να υπερκαλύπτει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Αυτός είναι και ο λόγος που χώρες με έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών όπως η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία, συχνά έχουν σχετικά υψηλά επιτόκια.

Όταν το βασικό ισοζύγιο (ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών + ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών) δεν είναι ισοσκελισμένο, τότε ένα από τα δύο πράγματα θα συμβούν:

1. Τα χρήματα θα κινηθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρξει ισορροπία. Για παράδειγμα, η ισοτιμία του νομίσματος μίας χώρας με έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα πέσει μέχρι οι οι εξαγωγές να αυξηθούν και οι εισαγωγές να μειωθούν τόσο ώστε να φέρουν το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών σε ισορροπία, ή το φθηνότερο νόμισμα θα κάνει τα ομόλογα της χώρας, την ακίνητη περιουσία και άλλα κεφαλαιουχικά αγαθά ελκυστικά στους ξένους επενδυτές όπου θα δημιουργήσουν πλεόνασμα στο ισοζύγιο χρηματοοικονομικών συναλλαγών που θα καλύψει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

2. Η Κεντρική Τράπεζα θα παρέμβει και θα καλύψει την διαφορά. Αυτό ονομάζεται αλλαγή στο ισοζύγιο συναλλαγματικών αποθεμάτων. Για παράδειγμα όταν ξένοι επενδυτές ρίχνουν τεράστια χρηματικά ποσά σε μετοχές εταιριών μίας αναδυόμενης οικονομίας, αυτό αυξάνει το πλεόνασμα του ισοζυγίου κεφαλαίων το οποίο θα αντισταθμίσει το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Σε αυτή την περίπτωση η Κεντρική Τράπεζα θα επέμβει και θα αγοράσει τα δολάρια, τα ευρώ ή οποιοδήποτε νόμισμα εισρέει στη χώρα. Αυτό οριοθετεί την άνοδο του νομίσματος και βοηθά στην προστασία των εξαγωγικών εταιριών από το να γίνουν μη ανταγωνιστικές. Από την άλλη μεριά, αν μία χώρα παρουσιάζει έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και δεν υπάρχει αντίστοιχο πλεόνασμα του ισοζυγίου κεφαλαίων, τότε η Κεντρική Τράπεζα θα πρέπει να πουλήσει ξένα συναλλαγματικά αποθέματα και να αγοράσει το δικό της νόμισμα με σκοπό να φέρει την προσφορά και την ζήτηση του νομίσματός της σε ισορροπία. Ως επακόλουθο, θα ξεμείνει από ξένα συναλλαγματικά αποθέματα, κάτι που σημαίνει ότι το νόμισμά της θα πρέπει να πέσει. Αυτός είναι συνήθως ο ορισμός της συναλλαγματικής κρίσης.

Η Κίνα είναι ένα καλό παράδειγμα του ρόλου της Κεντρικής Τράπεζας στην εξισορρόπηση του ισοζυγίου πληρωμών. Τόσο το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών όσο και το ισοζύγιο κεφαλαίων παρουσιάζουν πλεόνασμα. Έτσι αν η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας, η Κεντρική Τράπεζα, δεν αγόραζε το ξένο συνάλλαγμα που εισέρρεε στην χώρα, η υπερβάλλουσα ζήτηση για το RMB θα ωθούσε την τιμή του νομίσματος υψηλότερα μέχρι το σημείο που η Κίνα θα έπαυε να είναι ελκυστική βιομηχανική βάση. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο η Κίνα κατάφερε να συσσωρεύσει $3 τρις σε ξένα συναλλαγματικά αποθέματα.

Ισοζύγιο Πληρωμών = Βασικό Ισοζύγιο + Μεταβολές Συναλλαγματικών Αποθεμάτων

Προφανώς το ισοζύγιο πληρωμών πρέπει να είναι ισοσκελισμένο. Φυσικά οι στατιστικές υπηρεσίες ποτέ δεν κάνουν την εργασία αυτή τόσο νοικοκυρεμένα, οπότε πάντα υπάρχει μία κατηγορία “λάθη και παραλείψεις” η οποία συμπληρώνει το ισοζύγιο κεφαλαίων. Στην πραγματικότητα το σύνολο του κόσμου έχει ένα τεράστιο ποσό ελλείμματος στα “λάθη και παραλέιψεις”, κάτι το οποίο φυσικά είναι αδύνατο. Είναι προφανώς το μαύρο χρήμα (ναρκωτικά, μαφία κ.α.)

Στη συνέχεια μπορείτε να δείτε για παράδειγμα το ισοζύγιο πληρωμών της Κίνας για το τελευταίο έτος. Παρά το ότι τα νούμερα είναι ασυνήθιστα (πολύ λίγες χώρες παρουσιάζουν πλεόνασμα και στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και στο ισοζύγιο κεφαλαίων) το επέλεξα διότι οι κατηγορίες είναι με την ίδια σειρά και πολύ κοντά στο τρόπο που περιγράφηκε πιο πάνω.