Με Τα Μάτια Ενός Τεχνοκράτη

Ένα Μυστήριο στον Κόσμο: Η τιμή του Χρυσού

Υπάρχει ένα μεγάλο μυστήριο στον κόσμο. Είναι ένα μεγάλο μυστήριο για μένα και ένα μεγάλο μυστήριο για πολλούς άλλους. Το μυστήριο; Η τιμή του χρυσού. Ακόμα και ο πρόεδρος της Federal Reserve Ben Bernanke είχε αναφέρει στο συμβούλιο τραπεζικών υποθέσεων της γερουσίας τον Ιούλιο “Κανείς δεν καταλαβαίνει πραγματικά την τιμή του χρυσού και ούτε εγώ προσποιούμε ότι την καταλαβαίνω”. Οπότε, αν ο κ. Bernanke δεν είναι σε θέση να την καταλάβει, τότε δεν θα έπρεπε να νιώθουμε τόσο άσχημα που δεν μπορούμε κι εμείς να την καταλάβουμε...

Το πρώτο μυστήριο: Η Γερμανία διατηρεί κάποιο από το χρυσό της στο υποκατάστημα της FED της Νέας Υόρκης και στην Τράπεζα της Αγγλίας στο Λονδίνο. Τον Ιανουάριο, η Γερμανία ανακοίνωσε ότι πρόκειται να επαναπατρίσει 300 τόνους από το χρυσό που κατέχει στη νέα Υόρκη, πίσω στην Φρανκφούρτη. Ένα παράξενο πράγμα σχετικά με την ανακοίνωση ήταν ότι ο επαναπατρισμός θα ολοκληρωθεί το 2020. Με άλλα λόγια, είπαν ότι θα τους πάρει 7 χρόνια για να επαναπατρίσουν 300 τόνους χρυσού.

Τώρα, 300 τόνοι είναι πολύς χρυσός (τιμολογείται περίπου $13.1 δις στις τρέχουσες τιμές). Προφανώς δεν θέλουν να τον φορτώσουν όλο σε ένα πλοίο και να τον μεταφέρουν, σε περίπτωση που το πλοίο βυθιστεί ή πέσει θύμα πειρατείας. Ένα Boeing 747 μπορεί να μεταφέρει σχεδόν 113.000kg φορτίου. Οπότε όλα όσα έχουν να κάνουν είναι να μισθώσουν 3 αεροσκάφη, ώστε να μεταφέρουν το χρυσό από τη Νέα Υόρκη πίσω στο σπίτι του. Κατά πάσα πιθανότητα, οι ασφαλιστικές εταιρίες δεν θα τους επιτρέπουν να φορτώσουν τόσο πολύ χρυσό σε μία μόνο πτήση. Σε αυτή την περίπτωση, η Lufthansa, ο Γερμανικός αερομεταφορέας, προσφέρει πέντε πτήσεις ημερησίως από τη Νέα Υόρκη για τη Φρανκφούρτη, ή 1.825 πτήσεις το χρόνο. Μία ράβδος χρυσού ζυγίζει περίπου 12kg. Αν απλώς μεταφέρουν 14 ράβδους σε κάθε πτήση, θα τελειώσουν σε λιγότερο από ένα χρόνο. Γιατί χρειάζονται 7 χρόνια για να μεταφέρουν αυτή την ποσότητα χρυσού; Ούτε η Bundesbank ούτε η FED έχουν εξηγήσει ποτέ αυτό το μυστήριο.

Τώρα ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα ακόμα μυστήριο. Οι επενδυτές οι οποίοι κατέχουν ένα συμβόλαιο το χρυσού, δεν τον κρατούν στο σπίτι τους διότι είναι επικίνδυνο. Θα μπορούσε να κλαπεί. Αντίθετα, όπως και η Bundesbank, τον διατηρούν σε μία τράπεζα, η οποία αποθηκεύει το χρυσό με ασφάλεια στο θησαυροφυλάκιο. Ωστόσο, τον Απρίλιο, η Ολλανδική τράπεζα ABN-Amro έστειλε μία επιστολή (φαίνεται στην εικόνα) στους πελάτες της οι οποίοι διατηρούσαν το χρυσό τους σε αυτή, αναφέροντας ότι δεν θα μπορέσουν να έχουν το χρυσό τους πίσω. Επίσης αναφέρει ότι οι πελάτες που επιθυμούν το χρυσό τους πίσω, αντί για το χρυσό θα λαμβάνουν το χρηματικό αντίτιμο της συγκεκριμένης ποσότητας χρυσού. Αυτό είναι σαφώς ασυνήθιστο. Είναι σαν να αφήσεις το αυτοκίνητό σου σε πάρκιν και όταν επιστρέψεις να το πάρεις αντί για το αυτοκίνητο να σου δώσουν το χρηματικό του αντίτιμο!

Πρόσφατα υπήρξε ένα τρίτο μυστήριο: το γεγονός ότι οι τράπεζες είναι πλέον πρόθυμες να πληρώσουν για το δικαίωμα να δανειστούν χρυσό.

Οι κεντρικές τράπεζες συχνά δανείζουν το χρυσό τους στις ενεργές τράπεζες στην αγορά χρυσού ώστε να αποκομίζουν κάποια έσοδα από αυτόν. Ακολουθεί ένα διάγραμμα του πως αυτό λειτουργεί.

Ξεκινάμε με τη Κεντρική Τράπεζα η οποία δανείζει κάποιο από το χρυσό της για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ας πούμε για ένα μήνα, σε μία από τις τρέπεζες οι οποίες είναι ενεργές στην αγορά χρυσού. Η Κεντρική Τράπεζα λαμβάνει την τιμή του χρυσού σε δολάρια. Πρόκειται στην ουσία για εξασφαλισμένο δάνειο. Η Κεντρική Τράπεζα δανείζεται την αξία του χρυσού σε δολάρια και τοποθετεί φυσικό χρυσό ως εξασφάλιση. Όπως είναι συνηθισμένο με τα δάνεια, ο δανειζόμενος πρέπει να πληρώσει κάτι. Το επιτόκιο το οποίο πληρώνει η Κεντρική Τράπεζα στην τράπεζα που συμμετέχει  στην αγορά χρυσού ονομάζεται προσφερόμενο προθεσμιακό επιτόκιο του χρυσού (Gold Forward Offered Rate - GOFO). Η κεντρική Τράπεζα θα συνεχίσει δανείζοντας αυτά τα χρήματα στην χρηματαγορά σε εκάστοτε τρέχον επιτόκιο, γνωστό ως LIBOR (London InterBank Offered Rate), σε αυτή την περίπτωση για ένα μήνα. Η Κεντρική Τράπεζα κερδίζει την διαφορά μεταξύ του LIBOR που εισπράττει και του GOFO που πληρώνει. Η διαφορά ονομάζεται Gold Lease Rate (GLR).

Παράλληλα, οι τράπεζα που συμμετέχει στην αγορά χρυσού παίρνει τον χρυσό που δανείστηκε και τον πουλά στην αγορά. Στο τέλος του μήνα, αγοράζει πίσω το χρυσό από την αγορά και κλείνει την συναλλαγή της με την Κεντρική Τράπεζα. Αν η τιμή του χρυσού είχε σημειώσει πτώση, τότε θα αγοράσει το χρυσό πίσω πιο φτηνά από ότι τον δανείστηκε και έτσι θα κερδίσει κάποια χρήματα.

Το GOFO αποτυπώνει το κατά πόσο οι τράπεζες επιθυμούν να πράξουν αυτή τη συναλλαγή. Αν δεν το επιθυμούν, το GOFO κινείται ανοδικά. Αντίθετα, αν επιθυμούν να δανειστούν χρυσό, το GOFO θα είναι χαμηλό. Υπάρχουν περιπτώσεις που επιθυμούν τόσο τον δανεισμό χρυσού όπου το GOFO υποχωρεί σε αρνητικά επίπεδα, αυτό σημαίνει ότι οι τράπεζες είναι διατεθειμένες να πληρώσουν για να δανειστούν χρυσό. Μπορείτε να δείτε στο επόμενο διάγραμμα την τιμή του GOFO ενός μήνα πριν και μετά την χρηματοοικονομική κρίση. Το GOFO ήταν σχετικά υψηλό, αλλά μετά το 2008 έπεσε σχεδόν στο μηδέν και πρόσφατα πέρασε αρνητικό. Το επόμενο διάγραμμα είναι τα εβδομαδιαία δεδομένα του GOFO για τα δύο τελευταία χρόνια. Μπορείτε να δείτε ότι πράγματι το επιτόκιο πέρασε αρνητικό κατά την διάρκεια των τελευταίων εβδομάδων - μία ασυνήθιστη κατάσταση. Άλλο ένα μυστήριο.

Γιατί το GOFO να περνά αρνητικό; Γνωρίζουμε ότι οι Κεντρικές Τράπεζες του κόσμου δανείζουν τον χρυσό τους στις αγορές για χρόνια έτσι ώστε να κερδίζουν κάποιο εισόδημα από την κατοχή του χρυσού τους, ο οποίος υπό άλλες περιπτώσεις απλά κάθεται σε θησαυροφυλάκια και κερδίζει σε σκόνη και έξοδα διαφύλαξης. 

Ας υποθέσουμε ότι τον δανείζουν για ένα μήνα. Επίσης, ας πούμε ότι αντί να κλείσουν τη συναλλαγή στο τέλος του μήνα την μετακυλούν στον επόμενο ξανά και ξανά. Καθώς κανείς δεν θέλει το φυσικό χρυσό (όλοι είναι ικανοποιημένοι να έχουν μία απόδειξη ότι κατέχουν χρυσό σε κάποιο θησαυροφυλάκιο) όλα κινούνται ομαλά. Και πράγματι, όποιος δανείζεται χρυσό μπορεί να τον πουλήσει στην αγορά.

Ας κάνουμε ένα συλλογισμό... Από που έρχονται τα χρήματα; Οι τράπεζες δημιουργούν τα χρήματα μέσω του συστήματος κλασματικών αποθεμάτων. Για παράδειγμα, ας πούμε ότι μία τράπεζα έχει απαιτούμενο κλασματικό απόθεμα 20%, όπως εφαρμόζεται στην Κίνα. Οπότε αν κάποιος καταθέσει $100 σε μία τράπεζα εκεί, τότε η τράπεζα τοποθετεί $20 στα αποθέματά της και δανείζει τα υπόλοιπα $80. Το πρόσωπο που δανείζεται τα $80 τα καταθέτει σε μία άλλη τράπεζα. Η δεύτερη τράπεζα κρατά το 20% στα αποθέματά της ($16) και μπορεί να δανείσει τα υπόλοιπα $64. Έτσι κάποιος άλλος δανείζεται τα $64 και τα καταθέτει σε μία τρίτη τράπεζα, η οποία μπορεί να ξαναδανείσει το 80% αυτών κ.ο.κ. Έτσι στο τέλος της ημέρας με τον επαναδανεισμό μίας αρχικής κατάθεσης $100, οι τράπεζες δημιουργούν επιπλέον $400. Αυτό ονομάζεται σύστημα κλασματικών διαθεσίμων και είναι ο τρόπος που λειτουργεί το τραπεζικό σύστημα.

Αυτό λειτουργεί για όσο χρόνο οι άνθρωποι που έχουν καταθέσει τα χρήματά τους στην Τράπεζα δεν χρειάζονται να τα πάρουν πίσω. Έτσι αν για για κάποιο λόγο ένας μεγάλος αριθμός καταθετών οδηγηθεί στην τράπεζα και ζητήσει πίσω τα χρήματά του ταυτόχρονα, η τράπεζα δεν θα είναι δυνατόν να τους τα επιστρέψει. Αυτό διότι η τράπεζα δεν έχει τα χρήματα. Κατέχει μόνο το 20% αυτών ως απόθεμα και τα υπόλοιπα τα έχει δανείσει. 

Αυτός είναι ένας λόγος για τον οποίο έχουμε Κεντρικές τράπεζες. Οι Κεντρικές Τράπεζες δρουν ως “δανειστής έσχατης λύσης” για τις τράπεζες. Έτσι αν παρουσιαστούν μαζικές αναλήψεις, τότε η τράπεζα στρέφεται προς την Κεντρική Τράπεζα ώστε να δανειστεί τα χρήματα για να πληρώσει τις αναλήψεις. Ως αποτέλεσμα οι καταθέτες ηρεμούν, επιστρέφουν τα χρήματα πίσω και η τράπεζα αποπληρώνει το δάνειό της στην Κεντρική Τράπεζα.

Η αγορά του χρυσού λειτουργεί κατά παρόμοιο τρόπο. Οι Κεντρικές Τράπεζες δάνειζαν το χρυσό τους στις εμπορικές τράπεζες για χρόνια με σκοπό να αποκομίζουν έσοδα από αυτό. Δάνειζαν το χρυσό στις εμπορικές τράπεζες με ένα επιτόκιο, εκείνες τον πουλούσαν για να κερδίσουν χρήματα και να τα επενδύσουν πάλι. Οπότε, όσο κανείς δεν ήθελε το χρυσό του πίσω, το σύστημα λειτουργούσε πολύ καλά, όπως συμβαίνει και με το νομισματικό σύστημα.

Αλλά τι συμβαίνει όταν κάποιος ζητά το χρυσό του πίσω; Τότε αρχίζουμε και έχουμε πρόβλημα.

Στην πραγματικότητα, αυτό είναι που πραγματικά συμβαίνει. Το επόμενο γράφημα δείχνει την ποσότητα του χρυσού που φυλάσσεται στο Commodity Exchange ή Comex. Θα ήθελα να τονίσω δύο πράγματα:

1. Η ποσότητα του χρυσού έχει μειωθεί 36% μέχρι τώρα φέτος. Αυτό είναι μία πολύ μεγάλη πτώση. Άρα, ο χρυσός εγκαταλείπει το θησαυροφυλάκιο του Comex πολύ γρήγορα. Που πηγαίνει;

2. Ο χρυσός που διατηρείται εκεί διακρίνεται σε δύο τύπους: Τον “Eligible” και τον “Registered”. Eligible σημαίνει ότι η κάθε ράβδος χρυσού ανήκει σε κάποιο πελάτη και δεν μπορεί να πουληθεί. Ο registered επίσης ανήκει σε κάποιον πελάτη, αλλά ο ιδιοκτήτης έχει αναφέρει ότι οι ράβδοι είναι διαθέσιμοι για πώληση. Μπορούμε να δούμε μία κατάρρευση της ποσότητας των registered ράβδων η οποία φτάνει το 66% κατά τη διάρκεια του τελευταίου χρόνου. Αυτό σημαίνει ότι το 88% του αποθέματος χρυσού είναι eligible, με άλλα λόγια, όχι διαθέσιμο για όσους κλείσουν τις θέσεις πώλησής τους. Φαίνεται ότι οι επενδυτές αγωνίζονται να βεβαιωθούν ότι μπορούν να πιάσουν με τα χέρια τους το φυσικό χρυσό.

Οπότε τώρα είμαστε έτοιμοι να βάλουμε μαζί τα κομμάτια του μυστηρίου. Οι κεντρικές τράπεζες δάνειζαν επί χρόνια το χρυσό τους στις αγορές χρυσού. Τώρα, ο χρυσός αποχωρεί από το τραπεζικό σύστημα με γοργούς ρυθμούς προκαλώντας σημαντικά προβλήματα. Μία κεντρική τράπεζα αναφέρει ότι θα χρειαστεί 7 χρόνια για να πάρει πίσω μόνο ένα τμήμα του χρυσού που είχε καταθέσει σε μία άλλη κεντρική τράπεζα. Μία εμπορική τράπεζα αναφέρει ότι δεν μπορεί να δώσει πίσω το χρυσό που οι πελάτες της κατέθεσαν σε αυτή. Η προσφορά χρυσού είναι τόσο μικρή που οι τράπεζες επιθυμούν να πληρώσουν για να τον δανειστούν για πρώτη φορά μετά από 14 χρόνια.

Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι κύριες τράπεζες που ασχολούνται με την αγορά χρυσού έχουν πουλήσει το χρυσό ξανά και ξανά, οπότε έχουν δημιουργήσει περισσότερο χρυσό στα χαρτιά από ότι υπάρχει σε φυσική κατάσταση. Δανείζονται το χρυσό από την Κεντρική Τράπεζα και τον πωλούν στον επενδυτή Α, ο οποίος μετά τον πωλεί στον επενδυτή Β, ο οποίος τον πωλεί στον επενδυτή Γ... Τώρα, αυτοί οι επενδυτές ζητούν το χρυσό τους πίσω. Είναι η αντίστοιχη περίπτωση μίας μαζικής ανάληψης στο τραπεζικό σύστημα. Δυστυχώς σε αυτή την περίπτωση οι Κεντρικές τράπεζες δεν είναι δυνατόν να διασώσουν τις εμπορικές τράπεζες, διότι έχουν ήδη δανείσει τον φυσικό χρυσό τους.

Πως βρεθήκαμε σε αυτή την κατάσταση; Πρώτον, οι κεντρικές τράπεζες είναι λιγότερο πρόθυμες να δανείσουν τον χρυσό τους από ότι τα τελευταία χρόνια. Αυτό αντανακλάται σε μία γενική τάση που έχουμε να δούμε από την έναρξη της χρηματοοικονομικής κρίσης, δηλαδή μία πρωτοφανή ζήτηση για φυσικό χρυσό. Πολλοί επενδυτές δεν είναι ικανοποιημένοι με το να διατηρούν αποδείξεις κατοχής. Δεύτερον, οι Κεντρικές Τράπεζες σε διάφορες αναδυόμενες αγορές άρχισαν να αγοράζουν μεγάλες ποσότητες χρυσού, οι οποίες επίσης επιθυμούσαν φυσικό χρυσό, όχι αποδείξεις για κατοχή χρυσού που δεν μπορούσαν να δουν. Τέλος, θυμηθείτε ότι οι εμπορικές τράπεζες είναι πωλήτριες σε αυτή τη συναλλαγή. Η πρόσφατη άνοδος στην τιμή του χρυσού θα προκαλούσε σημαντικές ζημιές στις τράπεζες αν αυτές αναγκάζονταν να αγοράσουν το χρυσό πίσω ώστε να τον επιστρέψουν. Τώρα, που η τιμή του χρυσού έχει επιστρέψει σε πιο φυσιολογικά επίπεδα μπορεί να είναι πιο πρόθυμες ώστε να καλύψουν αυτές τις συναλλαγές πώλησης.

Υπάρχουν δύο επενδυτικά συμπεράσματα που μπορούμε να αντλήσουμε από όλο αυτό. Το πρώτο είναι ότι φαίνεται να ξεκινά μία συμπίεση στην αγορά χρυσού. Η συμπίεση σε μία αγορά εμπορευμάτων λαμβάνει χώρα όταν ένας επενδυτής “υπόσχεται” να παραδώσει μία συγκεκριμένη ποσότητα εμπορεύματος σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή στο μέλλον και καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί να εκπληρώσει την υπόσχεσή του. Το αρνητικό GOFO υποδεικνύει ότι δεν υπάρχει αρκετός φυσικός χρυσός που να ικανοποιήσει την ζήτηση που αντιστοιχεί στην προσφορά χρυσού στα χαρτιά.

Το δεύτερο επενδυτικό συμπέρασμα είναι απλό. Αν αγοράζεις χρυσό για μακροπρόθεσμη επένδυση, τότε θα πρέπει να αγοράσεις φυσικό χρυσό. Πραγματικό, βαρύ και λαμπερό χρυσό. Σιγουρέψου ότι θα τον φυλάξεις σε ένα ασφαλές μέρος. Αν πάλι είσαι βραχυπρόθεσμος επενδυτής και αναζητάς το κέρδος από την κίνηση της αγοράς, τότε ο χρυσός “στα χαρτιά” είναι πιο κατάλληλος για εσένα. Η τιμή στα χαρτιά μπορεί να αυξηθεί παράλληλα με την τιμή του φυσικού χρυσού, οπότε για τους βραχυπρόθεσμους επενδυτές δεν θα έπρεπε να είναι μεγάλη η διαφορά. Έχει να κάνει με το αν προσπαθείς να αντλήσεις κέρδος για εσένα ή για τα εγγόνια σου!

Επιμέλεια: Φρουζάκης Θεοχάρης (frouzakis@moneyworld.gr)

Πηγή Δεδομένων: IronFX